Trong tất cả sản vật của Nga Sơn, không quả nào mang nhiều ý nghĩa như quả dưa hấu. Bởi theo truyền thuyết, chính trên vùng đảo hoang — bãi bồi Nga Sơn ngày nay — Mai An Tiêm đã trồng nên những trái dưa hấu đầu tiên của nước Việt.

Từ hạt dưa của chim trời

Sự tích kể rằng Mai An Tiêm, con nuôi vua Hùng, vì một câu nói ngay thẳng mà bị đày ra đảo hoang. Nơi ấy, vợ chồng chàng khai phá đất đai, và từ những hạt lạ do chim nhả xuống, chàng gieo trồng nên loại quả vỏ xanh, ruột đỏ, ngọt mát — quả dưa hấu. Khắc tên mình lên vỏ dưa thả trôi về đất liền, An Tiêm đã minh chứng được tài năng và ý chí tự lực, để rồi được vua đón về.

Xem thêm: Sự tích Mai An Tiêm và quả dưa hấu

Quả dưa trên đất bãi bồi

Câu chuyện ấy không phải ngẫu nhiên gắn với Nga Sơn. Đây là vùng đất bãi bồi ven biển, đất pha cát, nắng gió — hợp với cây dưa hấu. Bao đời nay, người Nga Sơn vẫn trồng dưa trên những bãi đất mới bồi, nối tiếp công việc mà truyền thuyết gán cho ông tổ Mai An Tiêm: lấy sức người biến đất hoang thành sản vật.

Mỗi mùa dưa, trái dưa Nga Sơn không chỉ là nông sản, mà còn nhắc người ta nhớ về bài học tự lực, khai phá đã thành cốt cách của vùng đất mở ra từ biển này.

Đền thờ và lễ hội

Ông tổ quả dưa được người dân lập đền thờ và tưởng nhớ hằng năm.

Xem thêm: Đền thờ Mai An Tiêm

Ảnh minh họa: Quả dưa hấu ruột đỏ — tác giả "poppet with a camera", Flickr, giấy phép CC BY 2.0.