Nếu chỉ được nhắc đến một món ăn khi nói về Nga Sơn, người xứ Thanh sẽ không ngần ngại gọi tên gỏi cá nhệch. Từ món ăn dân dã của người dân vùng nước lợ, gỏi nhệch Nga Sơn đã trở thành thương hiệu ẩm thực nổi tiếng khắp cả nước — năm 2023 được Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam vinh danh là một trong Top 100 món ăn đặc sản tiêu biểu của Việt Nam.

Con cá nhệch vùng nước lợ

Nga Sơn là vùng đất bồi ven biển, chằng chịt sông ngòi, đầm phá nước lợ — môi trường lý tưởng cho cá nhệch sinh sống. Cá nhệch thân dài giống lươn, da trơn bóng, nhưng thịt trắng, chắc, ngọt và ít xương dăm hơn. Bắt được nhệch đã khó, làm sạch nhớt để chế biến còn công phu hơn — người ta thường dùng tro bếp hoặc nước vôi trong tuốt sạch lớp nhớt rồi mới lọc lấy phần thịt.

Cái cầu kỳ làm nên tên tuổi

Gỏi nhệch Nga Sơn nổi tiếng bởi sự tỉ mỉ trong từng khâu:

• Thịt cá lọc xong được thái thật mỏng, trộn cùng riềng, gừng, sả băm nhỏ cho thấm và khử tanh, giữ được độ giòn ngọt mà không bị nát.
• Thính làm từ gạo nếp rang vàng, giã vừa tay. Chỉ khi sắp ăn, thính mới được rắc vào thịt cá để giữ trọn mùi thơm bùi.
• Chẻo — linh hồn của món ăn — không phải nước mắm chanh ớt thông thường, mà được nấu kỳ công từ xương cá nhệch giã nhuyễn, thịt ba chỉ, mẻ chua, trứng và gia vị. Thành phẩm sánh mịn, màu nâu đỏ, vừa béo vừa thơm đậm đà.

Cuốn lá sung mà ăn

Gỏi nhệch bắt buộc phải ăn kèm thật nhiều rau, đặc biệt là lá sung. Người Nga Sơn lót lá sung, xếp thêm lá mơ, lá đinh lăng, rau thơm, gắp thịt nhệch đã trộn thính vào, rưới chẻo, điểm thêm chút riềng, ớt, rồi cuốn thành hình phễu ăn cả miếng.

Trong một miếng gỏi có đủ vị: cái giòn ngọt của cá, béo bùi của chẻo, chát nhẹ của lá sung, thơm nồng của riềng sả — hòa quyện thành hương vị mà thực khách đã nếm một lần thì khó quên.

Món quà quê giữ chân người xa

Từ mâm cơm ngư dân, gỏi nhệch dần trở thành món tiếp khách quý, rồi thành đặc sản mà bất cứ ai về Nga Sơn cũng muốn thử một lần. Với người con Nga Sơn xa quê, đĩa gỏi nhệch cuốn lá sung là cả một trời nhớ thương về vùng đất bãi bồi ven biển quê nhà.