Xã Hồ Vương (Nga Sơn, Thanh Hóa): gồm xã nào, địa danh Hồ Vương

Xã Hồ Vương là tên gọi hoàn toàn mới trên bản đồ Nga Sơn (Thanh Hóa): xã được lập theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, hoạt động từ 01/7/2025, trên cơ sở bốn xã Nga Hải, Nga Thành, Nga Giáp, Nga Liên ở phía bắc và đông bắc huyện Nga Sơn cũ.

Khác năm xã còn lại vẫn giữ chữ "Nga" hoặc tên Ba Đình, Hồ Vương là tên chưa từng dùng cho một đơn vị hành chính ở Nga Sơn. Chưa có văn bản chính thức nào giải thích lý do chọn tên; tên này trùng với một địa danh dân gian trong vùng — chợ Hồ Vương, đường Hồ Vương — gắn với truyền thuyết về vua Hồ. Bài viết tổng hợp vị trí, quy mô, lịch sử các xã cũ, di tích, lễ hội và đời sống kinh tế của xã Hồ Vương Nga Sơn.

Vị trí, diện tích, dân số

Trong đề án sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh Thanh Hóa (Nghị quyết 646/NQ-HĐND ngày 25/4/2025), xã này mang tên tạm "xã Nga Sơn 3"; Nghị quyết 648/NQ-HĐND (28/4/2025) đặt tên chính thức là xã Hồ Vương. Theo đề án và cổng thông tin xã:

• Diện tích tự nhiên: 19,28 km² — nhỏ nhất trong 6 xã của Nga Sơn cũ;
• Dân số: 27.063 người, mật độ 1.404 người/km²;
• Giáp ranh: các xã Nga Sơn, Tân Tiến, Nga An và Ba Đình — Hồ Vương là xã duy nhất trong sáu xã không giáp tỉnh hay xã ngoài vùng Nga Sơn cũ;
• Thôn: 28 thôn — Thôn 1 đến Thôn 9, Hải Tiến, Trung Tiến, Nam Lộc, Cần Thanh, Đông Sơn, Hải Bình, Tây Sơn, Hồ Đông, Hồ Nam, Nam Thành, Bắc Trung, Đông Xuân, Nội I, Nội II, Ngoại I, Ngoại II, Lục Sơn, Lục Hải, Hanh Gia.

Trụ sở: hai nguồn chính thức ghi khác nhau. Phương án sắp xếp tỉnh công bố tháng 4/2025 (Báo Chính phủ, Tuổi Trẻ đăng lại) đặt trụ sở xã Hồ Vương tại trụ sở xã Nga Hải cũ; còn chân trang cổng thông tin điện tử xã Hồ Vương ghi địa chỉ thôn Bắc Trung — thôn thuộc Nga Thành cũ, lập năm 2018 từ hai thôn Bắc Thành và Trung Thành.

Các xã cũ hợp thành

Địa danh "Hồ Vương" trong truyền thuyết

Nghị quyết 648/NQ-HĐND chỉ quyết định tên gọi, không nêu lý do chọn tên "Hồ Vương". Tư liệu công khai rõ nhất về địa danh này là bài khảo cứu của nhà sử học Hà Mạnh Khoa, người về Nga Sơn khảo sát dấu vết nhà Hồ tháng 9/1990 và công bố bài "Dấu vết về Hồ Quý Ly ở Nga Sơn – Thanh Hóa" (Tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 6/1990, đăng lại trên trang thanhnhaho.vn). Theo bài khảo cứu:

• Chợ Hồ Vương thuộc làng Ngọc Liên, tổng Liên Sơn (xã Nga Liên cũ), mỗi tháng họp 9 phiên. Chợ nhiều lần dời chỗ, sang cả đất hai làng Liên Quy, Lạc Nghiệp; năm 1951, trong kháng chiến chống Pháp, chợ bị giải tán, nhập vào chợ Hói Đào, cách nhà thờ Nga Liên khoảng 100 m. Làng Ngọc Liên do ba họ Nguyễn, Tống, Trần lập, được công nhận năm Tự Đức thứ 7 (1854).
• Địa danh Hồ Vương ở vùng hai làng Liên Quy, Lạc Nghiệp, giáp ranh Nga Liên – Nga Thành. Tương truyền trong một lần ra biển tránh giặc, chiến thuyền của Hồ Quý Ly mắc cạn trên bãi bùn; dân họ Thịnh ở tổng Đô Bái (Nga Hải cũ) đào bùn cát khơi ngòi cho thuyền nổi lên, sau được miễn sưu thuế. Họ Thịnh về sau đổi thành họ Mai.
• Khi nhà Nguyễn ban sắc "Sự tích Hồ Vương", hai tổng Đô Bái và Liên Sơn tranh công; chỉ họ Thịnh (Mai) ở Đô Bái có gia phả chép việc này nên được giữ đạo sắc.
• Đường Hồ Vương là con đường liên xã dài gần 6 km, bắt đầu từ bến Tín trên sông Hoạt ở Nga Thiện, chạy qua Nga Giáp, Nga Hải, Nga Thành, ra Nga Liên. Bến Tín và Đồi Hồ — nơi tương truyền nhà Hồ đóng quân — đều ở Nga Thiện cũ, nay thuộc xã Ba Đình, không thuộc xã Hồ Vương.

Cần lưu ý: Hồ Quý Ly không phải người Nga Sơn — ông quê hương Đại Lại (vùng Hà Trung). Nga Sơn chỉ lưu giữ chuỗi địa danh và truyền thuyết về nhà Hồ. Đọc thêm bài Hồ Quý Ly và Nga Sơn.

Lịch sử các xã cũ

Nga Thành, Nga Giáp — từ xã Kiên Giáp

Theo cổng thông tin xã, Nga Thành là xã đồng màu ở đông bắc huyện, cách trung tâm 5 km, rộng 353,10 ha (1.101 hộ, 4.260 khẩu), có tỉnh lộ 524 đi qua khoảng 1,5 km và đường Hồ Vương chạy qua "từ Bến Tín đi cầu Vàng ra biển". Tương truyền từ thời Lê Đại Hành, dân ở đây đã nạo vét, khơi luồng sông Hoạt và sông Chính Đại (sông Vũ Lũng).

Nga Thành hợp thành từ ba làng Thành Thôn, Yên Nghiệp và một nửa Ngoại Thôn, xưa thuộc xã Kiên Giáp, tổng Đô Bái. Thời Nguyễn, Thành Thôn thuộc tổng Đô Bái, còn Ngoại Thôn và Yên Nghiệp thuộc tổng Tân Phong. Cuối năm 1947, xã Kiên Giáp được lập từ các xã Tân An, Kiên Giáp Hà, Hoa Lư, Chính Đại; tháng 10/1956, Kiên Giáp chia thành ba xã Nga Giáp, Nga An, Nga Thành. Năm 2018, Nga Thành còn 5 thôn: Hồ Đông, Hồ Nam, Đông Xuân, Bắc Trung, Nam Thành.

Nga Giáp là vùng lúa màu phía bắc, cách thị trấn Nga Sơn 3,5 km, có quốc lộ 10B đi qua, phía bắc giáp dãy núi đá vôi Tam Điệp. Xã xưa có tên Kiên Giáp, gồm bốn làng cổ Hanh Gia, Giáp Ngoại, Giáp Nội, Giáp Lục; năm 2017 rộng 691,65 ha với 1.451 hộ, 5.611 khẩu, 11 thôn. Nga Giáp được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Pháp.

Nga Liên, Nga Hải

Theo lịch sử Đảng bộ xã Nga Thái (cổng thông tin xã Tân Tiến), trước Cách mạng Tháng Tám, tổng Liên Sơn gồm 14 làng; các làng Tích Thiện, Lạc Đạo, Phúc Thọ, Thi Nhân, Thành Đức, Mẫu Đức, Ngọc Liên, Ân Quang về sau thuộc xã Nga Liên. Sau 1945, tổng Liên Sơn thành xã Liên Sơn; tháng 12/1956 xã này chia thành Nga Thái (nay thuộc xã Tân Tiến) và Nga Liên. Theo lời các cụ kể với Hà Mạnh Khoa (1990), vùng Nga Liên xưa là đất biển bồi, cư dân chủ yếu gốc Nam Định, Ninh Bình.

Nga Hải là đất tổng Đô Bái xưa. Tư liệu công khai về lịch sử riêng của xã này còn ít; điểm được nhắc nhiều nhất là dòng họ Thịnh (Mai) giữ sắc phong "Sự tích Hồ Vương" như kể ở trên.

Chi bộ Tây Hồ

Theo cổng thông tin xã, chi bộ Đảng Tây Hồ — chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở các xã phía bắc huyện Nga Sơn — được thành lập năm 1947, lãnh đạo phong trào ở xã Kiên Giáp và được giao phát triển đảng ở các xã Nhân Phú (Nga Phú), Điền Hộ (Nga Điền). Tài liệu ghi khác nhau về thời điểm, địa điểm: lịch sử xã Nga Thành ghi tháng 10/1947 tại hang Son, xóm Nhân Sơn; còn Lịch sử Đảng bộ xã Nga An 1947 – 2009 ghi ngày 04/4/1947 tại núi hang Chõ cạnh Phủ Trèo (nay đều thuộc xã Nga An).

Di tích, lễ hội

• Đình và Chùa làng Thành (Nga Thành cũ) — thờ Phật, Tứ phủ, Tứ vị Thánh nương, tướng quân Phạm Cự Lượng và Thánh tổ ba họ Hồ – Mai – Phạm; di tích cấp tỉnh năm 2005.
• Đình và Chùa Ngoại Thôn (Nga Thành cũ) — thờ Phật, Tứ phủ, thần Áp Lãng Chân Nhân và các dòng họ có công khai khẩn Hà, Mai, Trịnh, Phạm; di tích cấp tỉnh năm 2008. Áp Lãng Chân Nhân là vị thần gắn với cửa Thần Phù.
• Mộ và miếu Ông Bến (Nga Thành cũ).
• Chùa Bạch Tượng – Phủ Tiên (Nga Giáp cũ) — nằm trên đất thôn Nội 2 (làng Giáp Nội) và thôn Lục Sơn (làng Giáp Lục), phía trước là sông An Thái, phía sau tựa dãy Tam Điệp. Lễ hội tổ chức ngày 12 và 15 tháng 2 âm lịch, mở đầu bằng lễ rước sắc từ đình làng về chùa – phủ, phần hội có kéo co, chọi gà.
• Trò vật dân gian của ba thôn làng Giáp Ngoại, tổ chức ở sân đình dịp lễ tết.

Sản vật, đặc sản

• Dưa hấu, dưa vàng: theo Báo Thanh Hóa (2022, dẫn trong bài Dưa hấu Mai An Tiêm), Nga Thành là một trong các vùng trồng dưa hấu chính của Nga Sơn. Cổng thông tin xã cho biết từ năm 2015 Nga Thành nhân rộng khoai tây, rau màu vụ đông, dưa vàng, dưa bao tử trong nhà lưới.
• Rượu Hói Đào (Nga Liên cũ) — một trong các loại rượu Nga Sơn được Báo Thanh Hóa nhắc tới; xem Rượu Nga Sơn.

Kinh tế – đời sống

Nga Thành là một trong 11 xã được tỉnh chọn làm điểm xây dựng nông thôn mới và đạt chuẩn năm 2014; năm 2022 xã báo cáo thu nhập bình quân 61,5 triệu đồng/người, giá trị 195 triệu đồng/ha canh tác (cổng thông tin xã).

Theo Báo Thanh Hóa (9/2025), Đảng bộ xã Hồ Vương có 56 tổ chức cơ sở đảng, 1.354 đảng viên; Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I họp ngày 12/8/2025, đặt mục tiêu đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao trước năm 2030, với các nhóm chỉ tiêu: 11 về kinh tế, 7 về văn hóa – xã hội, 2 về môi trường, 1 về an ninh trật tự và 2 về xây dựng Đảng.

Nguồn: Báo Thanh Hóa, 26/12/2025.

Thủy lợi là bài toán chung của vùng: theo Báo Thanh Hóa (9/2025), sông Trường Sơn (sông An Thái) bắt nguồn từ Nga Thiện cũ, tiêu nước cho hơn 3.000 ha của ba xã Nga An, Tân Tiến, Hồ Vương qua cống dưới đê ra sông Càn; địa phương đề nghị sớm xây trạm bơm tại cống Trường Sơn để chống ngập mùa mưa bão.

Xem thêm: Hồ Quý Ly và Nga Sơn · Xã Nga An · Xã Tân Tiến · Tra cứu địa danh · Bản đồ

Nguồn tham khảo

• Báo Chính phủ — Toàn văn Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 sắp xếp các ĐVHC cấp xã của tỉnh Thanh Hóa năm 2025 (20/6/2025)
• HĐND tỉnh Thanh Hóa — Nghị quyết 646/NQ-HĐND về đề án sắp xếp ĐVHC cấp xã (25/4/2025)
• HĐND tỉnh Thanh Hóa — Nghị quyết 648/NQ-HĐND về tên gọi các ĐVHC cấp xã mới (28/4/2025)
• Báo Chính phủ — Thanh Hóa: Chi tiết phương án sắp xếp, dự kiến tên gọi, nơi đặt trụ sở ĐVHC cấp xã mới (22/4/2025)
• Tuổi Trẻ — Tên gọi, địa chỉ trụ sở mới của 166 xã, phường tỉnh Thanh Hóa từ 1-7-2025 (25/6/2025)
• Cổng TTĐT xã Hồ Vương — Vị trí địa lý xã Hồ Vương
• Cổng TTĐT xã Hồ Vương — Lịch sử hình thành và phát triển của xã Nga Thành (10/10/2023)
• Cổng TTĐT xã Hồ Vương — Thông tin tổng quan Nga Giáp (5/12/2017)
• Cổng TTĐT xã Hồ Vương — Thành tựu đạt được (5/12/2017)
• Cổng TTĐT xã Tân Tiến — Lịch sử Đảng bộ xã Nga Thái
• Thành nhà Hồ — Dấu vết Hồ Quý Ly ở Nga Sơn - Thanh Hóa (đăng lại bài của Hà Mạnh Khoa, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 6/1990)
• Báo Thanh Hóa — Xã Hồ Vương quán triệt, triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã (14/9/2025)
• Báo Thanh Hóa — Xã Hồ Vương triển khai nhiệm vụ năm 2026 (26/12/2025)
• Báo Thanh Hóa — Sớm xây dựng công trình thủy lợi tiêu thoát nước cho các xã: Nga An, Tân Tiến, Hồ Vương (4/9/2025)