Xã Tân Tiến (Nga Sơn, Thanh Hóa): gồm xã nào, vùng cói ven biển

Xã Tân Tiến là xã ven biển phía đông nam vùng Nga Sơn (Thanh Hóa), thành lập theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 và hoạt động từ 01/7/2025 trên cơ sở ba xã Nga Tiến, Nga Tân, Nga Thái. Bên kia sông Càn là tỉnh Ninh Bình; phía nam là biển.

Cả ba xã cũ đều là đất bồi lấn biển: Nga Thái được khai khẩn từ nửa cuối thế kỷ XIX, còn Nga Tân, Nga Tiến chỉ ra đời giữa thập niên 1960 khi tỉnh quai đê lấn biển. Đây là vùng trồng cói quan trọng của Nga Sơn và nay đang chuyển mạnh sang nuôi tôm, nuôi ngao. Bài viết tổng hợp vị trí, quy mô, lịch sử khai khẩn, sản xuất và đời sống của xã Tân Tiến Thanh Hóa sau sáp nhập.

Vị trí, diện tích, dân số

Trong đề án sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh Thanh Hóa (Nghị quyết 646/NQ-HĐND ngày 25/4/2025), xã này mang tên tạm "xã Nga Sơn 4"; Nghị quyết 648/NQ-HĐND (28/4/2025) đặt tên chính thức là xã Tân Tiến. Theo đề án:

• Diện tích tự nhiên: 28,54 km² — lớn nhất trong 6 xã của Nga Sơn cũ;
• Quy mô dân số: 21.529 người (mật độ khoảng 754 người/km²);
• Giáp ranh: các xã Nga Sơn, Hồ Vương, Nga An và tỉnh Ninh Bình (qua sông Càn).

Trụ sở: phương án sắp xếp tháng 4/2025 đặt trụ sở xã Tân Tiến tại trụ sở xã Nga Tiến cũ (Wikipedia ghi trụ sở ở thôn 12 — thôn thuộc Nga Tiến cũ). Nghị quyết 1686 không ghi diện tích, dân số; số liệu trên là của đề án.

Thôn: theo Wikipedia, sau sáp nhập xã có 24 thôn đánh số liên tục: Nga Thái cũ là thôn 1 – 9, Nga Tiến cũ là thôn 10 – 16, Nga Tân cũ là thôn 17 – 24.

Các xã cũ hợp thành

Diện tích Nga Tân trong đề án 2025 (15,14 km²) lớn hơn nhiều so với số 9,36 km² trên trang tổng quan năm 2017 của cổng thông tin xã; tài liệu công khai không giải thích chênh lệch này.

Theo cổng thông tin xã, Nga Tiến phía đông giáp thị trấn Bình Minh và xã Kim Hải (Kim Sơn, Ninh Bình) với ranh giới tự nhiên là sông Càn; Nga Tân phía nam giáp vịnh Bắc Bộ và Nga Thủy, phía đông giáp Nga Tiến và xã Kim Hải ở khu vực cửa sông Càn. Cổng xã gọi cửa sông Càn là "cửa Thần Phù", nhưng theo bài Cửa Thần Phù, vị trí trung tâm của cửa biển xưa ở làng Chính Đại (Nga Điền cũ, nay thuộc xã Nga An), nay đã cách biển hơn 10 km.

Nga Thái — vùng "Tam Tổng" khai khẩn thế kỷ XIX

Theo Lịch sử Đảng bộ xã Nga Thái đăng trên cổng thông tin xã Tân Tiến, vùng đất Nga Thái xưa là biển nông, được phù sa sông Đáy, sông Hoạt bồi thành bãi sình lầy mọc sú vẹt, lau sậy. Đến nửa cuối thế kỷ XIX mới có người đến khai phá:

• 1867: cựu cai tổng Trần Xuân Lãng quê Trà Lũ (Thái Bình) cùng một số người vào khai khẩn vùng bãi;
• 1871 (Tự Đức 24): linh mục Trần Lục (cha Khiêm), quê thôn Đạo Đức, tổng Cao Vịnh, huyện Nga Sơn, cùng Ba Tư ở Ninh Bình vào chiêu dân, lập họ đạo Liên Nghĩa;
• 1875 (Tự Đức 28): triều Nguyễn lập ba tổng Anh Sơn, Yên Sơn, Nam Sơn, gọi chung là Tam Tổng; năm 1876 lụt lớn, dân phiêu tán, đến 1890 mới trở về khai khẩn lại;
• 1891: lập xứ đạo Liên Nghĩa (151 hộ, 440 người); thời Thành Thái, tổng Anh Sơn đổi thành tổng Liên Sơn; năm 1918 xứ Tam Tổng có 1.134 người;
• Sau 1945: tổng Liên Sơn thành xã Liên Sơn; tháng 12/1956 tách thành hai xã Nga Thái và Nga Liên (nay thuộc xã Hồ Vương).

Theo tài liệu này, Nga Thái rộng 766,84 ha (đất trồng cói 121 ha), 7.083 khẩu, trong đó 4.726 người theo Công giáo (tài liệu ghi "chiếm 3/4 số dân"). Sông Càn uốn quanh xã dài 2,1 km rồi đổ ra cửa Lạch Càn; xã có bốn cống lấy nước (Bạ Tình, Trường Sơn, Thái Sơn, Điền Tư) và hai bến đò Càn 1, Càn 2 sang Ninh Bình, Nam Định. Con đường từ Nga Phú xuyên giữa xã xuống Nga Liên xưa kia là đê Ngự Hàm (đê Mộng Giường). Nga Thái cũ có 9 làng: Thái Thịnh, Hải Thanh, Thanh Sơn, Thanh Bình, Yên Nhân, Đoàn Kết, Yên Thái, Nhân Sơn, Tân Thành.

Nga Tân, Nga Tiến — hai xã sinh ra từ đê lấn biển

Theo cổng thông tin xã, năm 1965, thực hiện chủ trương quai đê lấn biển của tỉnh, huyện Nga Sơn tiếp nhận 1.400 ha cói của Nông trường Bình Minh để tổ chức cho dân định cư khai hoang. Cổng xã ghi ngày 20/5/1965 Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập hai xã Nga Tân và Nga Tiến. Ban đầu Nga Tân có khoảng hơn 1.200 nhân khẩu, do dân các xã Nga Yên, Nga Hưng, Nga Mỹ, Nga Trung di cư ra "đào ao vượt thổ làm nhà", lập 16 đội sản xuất.

Lưu ý về mốc thành lập: trang tổng quan của chính cổng thông tin xã ghi Nga Tân, Nga Tiến "được thành lập năm 1966"; Wikipedia tiếng Việt dẫn Quyết định 73-NV ngày 17/3/1966. Có thể năm 1965 là chủ trương, năm 1966 là quyết định chính thức, nhưng chưa có văn bản gốc để khẳng định.

Về xây dựng nông thôn mới, cổng xã cho biết năm 2010 Nga Tân mới đạt 2 tiêu chí; đến năm 2019 xã đã đạt 19 tiêu chí, phấn đấu về đích nông thôn mới trong quý 3/2019.

Cói — cây trồng chủ lực

Trên vùng đất nước lợ mới quai đê, cói là cây trồng chủ lực. Theo Báo Thanh Hóa (10/2025), cói vẫn là cây trồng chính của Tân Tiến, và xã chủ trương giữ gìn các nghề tiểu thủ công nghiệp từ nguyên liệu cói. Bộ ảnh EU/ECHO chụp ở Nga Tân năm 2011 ghi nhận những ruộng cói được phục hồi trong một dự án do tổ chức CARE thực hiện bằng vốn của ECHO. Chú thích gốc của bộ ảnh cho rằng cói có thể đem lại doanh thu mỗi hecta gấp bốn lần lúa, nhưng cứ 5 – 7 năm ruộng cói lại phải đào lên trồng lại — một công việc rất nặng nhọc.

Đọc thêm về nghề cói của cả vùng: Nghề chiếu cói Nga Sơn và Cói mỹ nghệ & OCOP.

Thủy sản: tôm, ngao, cá nhệch

Theo Báo Thanh Hóa (4/2026), Tân Tiến là vùng chiêm trũng chủ yếu trồng cói, nay chuyển dần sang trang trại và nuôi trồng thủy sản. Năm 2017, anh Nguyễn Văn Kiên (thôn 19) đầu tư 15 ao nuôi tôm trong nhà màng trên diện tích 2 ha, doanh thu khoảng 10 tỷ đồng, lãi khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm. Lãnh đạo UBND xã cho biết toàn xã có khoảng 400 ha nuôi tôm, trong đó 7,7 ha tôm thẻ chân trắng nuôi công nghiệp cho lãi 0,9 – 1,1 tỷ đồng/ha/năm.

Xã còn có vùng nuôi ngao hơn 300 ha; xã vận động người dân nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP và tạo điều kiện để Công ty cổ phần Xuất khẩu Thủy sản Thanh Hóa đầu tư, liên kết, bao tiêu sản phẩm (Báo Thanh Hóa, 6/2026). Ngư dân vùng Nga Thái cũ còn gắn với món gỏi cá nhệch nổi tiếng.

Kinh tế – đời sống

Theo Báo Thanh Hóa (10/2025), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Tân Tiến nhiệm kỳ 2025 – 2030 đề ra 24 chỉ tiêu, trong đó tăng trưởng kinh tế bình quân 10,5%/năm, thu nhập bình quân 88 triệu đồng/người vào năm 2030, kết nạp 121 đảng viên và phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao năm 2030. Xã hướng tới quy hoạch vùng tiểu thủ công nghiệp, vùng nuôi trồng thủy sản ứng dụng công nghệ cao.

Tiêu thoát nước là vấn đề lớn: theo Báo Thanh Hóa (9/2025), sông Trường Sơn (sông An Thái) tiêu nước cho hơn 3.000 ha của ba xã Nga An, Tân Tiến, Hồ Vương qua cống dưới đê ra sông Càn trên địa phận Tân Tiến; địa phương đề nghị xây trạm bơm tại cống Trường Sơn.

Xem thêm: Xã Nga An · Xã Hồ Vương · Cửa Thần Phù · Gỏi cá nhệch · Tra cứu địa danh

Nguồn tham khảo

• Báo Chính phủ — Toàn văn Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 sắp xếp các ĐVHC cấp xã của tỉnh Thanh Hóa năm 2025 (20/6/2025)
• HĐND tỉnh Thanh Hóa — Nghị quyết 646/NQ-HĐND về đề án sắp xếp ĐVHC cấp xã (25/4/2025)
• HĐND tỉnh Thanh Hóa — Nghị quyết 648/NQ-HĐND về tên gọi các ĐVHC cấp xã mới (28/4/2025)
• Báo Chính phủ — Thanh Hóa: Chi tiết phương án sắp xếp, dự kiến tên gọi, nơi đặt trụ sở ĐVHC cấp xã mới (22/4/2025)
• Tuổi Trẻ — Tên gọi, địa chỉ trụ sở mới của 166 xã, phường tỉnh Thanh Hóa từ 1-7-2025 (25/6/2025)
• Cổng TTĐT xã Tân Tiến — Lịch sử hình thành của xã Nga Tân
• Cổng TTĐT xã Tân Tiến — Tổng quan xã Nga Tân (26/11/2017)
• Cổng TTĐT xã Tân Tiến — Vị trí địa lý xã Nga Tiến
• Cổng TTĐT xã Tân Tiến — Lịch sử Đảng bộ xã Nga Thái
• Báo Thanh Hóa — Tân Tiến đưa nghị quyết vào cuộc sống (14/10/2025)
• Báo Thanh Hóa — Phát triển ngành thủy sản hiện đại, bền vững (1/4/2026)
• Báo Thanh Hóa — Để vùng nuôi ngao phát triển hiệu quả, bền vững (14/6/2026)
• Báo Thanh Hóa — Sớm xây dựng công trình thủy lợi tiêu thoát nước cho các xã: Nga An, Tân Tiến, Hồ Vương (4/9/2025)
• Flickr (EU Civil Protection and Humanitarian Aid) — Vietnam: Disaster Preparedness — ảnh cánh đồng cói Nga Tân (26/7/2011)
• Wikipedia — Tân Tiến, Thanh Hóa (danh sách thôn; Quyết định 73-NV)