Giữa vùng đất Nga Thiện cũ — nay thuộc xã Ba Đình — có một ngôi đền cổ thờ người được dân gian coi là "thành hoàng mở đất" của cả vùng: nữ tướng Lê Thị Hoa.

Vị nữ tướng của Hai Bà Trưng

Tương truyền gần hai nghìn năm trước, khi phần lớn Nga Sơn còn là bãi biển sình lầy, Lê Thị Hoa đã đưa dân về vùng cửa biển Thần Phù khai hoang lập ấp, đồng thời ngầm chiêu mộ nghĩa binh. Năm 40, bà đem quân hưởng ứng cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, rồi từ chối tước lộc để trở về tiếp tục cùng dân mở đất. Năm 43, khi quân Đông Hán của Mã Viện kéo sang, bà lãnh đạo nghĩa binh chống trả và hy sinh ngay trên vùng đất mình đã khai phá.

Đọc trọn tiểu sử: Nữ tướng Lê Thị Hoa — người khai hoang đất Nga Sơn

Đền thờ ở làng Ngũ Kiên

Tưởng nhớ công đức "khai sơn phá thạch" và khí tiết của bà, người dân lập đền thờ nữ tướng Lê Thị Hoa tại làng Ngũ Kiên, xã Nga Thiện (cũ). Đền đã được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa. Hằng năm, dân làng mở hội tế lễ để tri ân người nữ tướng — vị thành hoàng mở đất của quê hương.

Cùng với động Từ Thức, động Bạch Á và núi chữ Thần, đền thờ Lê Thị Hoa góp phần làm nên một vùng danh thắng – di tích dày đặc trên đất Ba Đình ngày nay, nơi lịch sử mở đất của Nga Sơn được lưu giữ suốt gần hai thiên niên kỷ.