Nằm trên sườn núi Vân Nham (còn gọi núi Vân Lỗi), ở làng Vân Hoàn phía nam Nga Sơn — nay thuộc xã Nga Thắng — chùa Vân Lỗi là ngôi chùa cổ mang bề dày lịch sử vào bậc nhất của vùng đất này.

Ngôi chùa lớn đầu tiên được sử sách ghi

Chùa ban đầu có tên Sùng Nghiêm tự, về sau quen gọi là chùa Vân Lỗi. Đây được xem là ngôi chùa lớn đầu tiên của Nga Sơn được ghi vào sử sách. Theo văn bia quanh chùa, chùa được dựng từ thời Lý — tức đã tồn tại gần một nghìn năm.

Chùa dựa lưng vào núi, ở độ cao khoảng 20m so với mặt đất, nhìn ra vùng đồng bãi ven tả ngạn sông Đò Lèn — con sông nối ra biển gắn với lịch sử giao thương của cả vùng đất Nga Thắng.

Xem thêm: Xã Nga Thắng

Di sản văn bia quý giá

Điều làm nên giá trị đặc biệt của chùa Vân Lỗi là kho văn bia còn lưu. Nổi bật là tấm bia đời Trần, năm 1372, do danh sĩ Phạm Sư Mạnh soạn — ghi lại việc vị đại hòa thượng trụ trì chùa Khánh Lâm phát nguyện dựng chùa trên núi Vân Lỗi, tạc tượng Tam Thế Phật, mở am và cúng ruộng cho chùa.

Những tấm bia đá qua các đời là nguồn tư liệu quý để hiểu về đời sống Phật giáo và lịch sử vùng đất Nga Sơn xưa.

Điểm dừng chân của bao thế hệ

Vì nằm gần đường thiên lý Bắc – Nam, chùa Vân Lỗi – núi Vân Nham từ xưa đã là điểm dừng chân của vua chúa, quan lại, tao nhân mặc khách trên hành trình Bắc – Nam. Cảnh chùa cổ giữa non nước hữu tình khiến nơi đây trở thành một danh thắng đáng ghé của Nga Sơn ngày nay.