Xã Nga Thắng (Thanh Hóa): gồm xã nào, quê Mai Anh Tuấn, Hữu Loan

Xã Nga Thắng là một trong 6 xã mới của vùng Nga Sơn (Thanh Hóa), thành lập theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 và hoạt động từ 01/7/2025. Xã hợp nhất bốn xã Nga Văn, Nga Phượng (Nga Lĩnh + Nga Nhân cũ), Nga Thạch và Nga Thắng cũ — vùng đất phía tây nam Nga Sơn, giáp Hà Trung và Hậu Lộc cũ.

Đây là miền quê khoa bảng của dòng họ Mai làng Thạch Giản – Hậu Trạch, quê hương nhà thơ Hữu Loan ở làng Vân Hoàn và nơi còn giữ nhóm bia đá cổ chùa Vân Lỗi. Bài viết tổng hợp vị trí, quy mô, lịch sử tên gọi các xã cũ, di tích, nhân vật và đời sống kinh tế của xã Nga Thắng sau sáp nhập.

Vị trí, diện tích, dân số

Trong đề án sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh Thanh Hóa (Nghị quyết 646/NQ-HĐND ngày 25/4/2025), xã này mang tên tạm "xã Nga Sơn 2"; Nghị quyết 648/NQ-HĐND (28/4/2025) đổi thành xã Nga Thắng — giữ tên một trong bốn xã hợp thành. Theo đề án:

• Diện tích tự nhiên: 27,52 km²;
• Quy mô dân số: 26.542 người (mật độ khoảng 964 người/km²);
• Giáp ranh: các xã Nga Sơn, Ba Đình (cùng vùng Nga Sơn cũ), xã Lĩnh Toại (Hà Trung cũ) và xã Hoa Lộc (Hậu Lộc cũ).

Nghị quyết 1686 không ghi diện tích, dân số; số liệu trên là số liệu của đề án. Trụ sở: phương án sắp xếp tháng 4/2025 đặt trụ sở xã Nga Thắng tại trụ sở xã Nga Phượng cũ; chân trang cổng thông tin điện tử của xã ghi địa chỉ thôn Đông Thành 2 — một thôn thuộc Nga Phượng cũ, nên hai thông tin khớp nhau.

Các xã cũ hợp thành

Theo cổng thông tin xã (2017), Nga Thắng cũ phía đông giáp Nga Văn, phía nam giáp Nga Nhân và Nga Lĩnh, phía tây giáp hai xã Hà Hải, Hà Châu (Hà Trung), phía bắc giáp Ba Đình. Nga Văn phía đông giáp thị trấn Nga Sơn và Nga Mỹ, phía bắc giáp Ba Đình và Nga Trường. Như vậy xã Nga Thắng mới là một dải liền nhau ở rìa tây Nga Sơn, nối từ vùng Ba Đình xuống phía sông Lèn.

Lịch sử tên gọi

Cũng như các xã khác của Nga Sơn, tên Nga Văn, Nga Lĩnh, Nga Nhân, Nga Thạch, Nga Thắng xuất hiện sau cải cách ruộng đất năm 1956, khi các xã trong huyện được đặt tên có chữ "Nga" đứng đầu (trừ Ba Đình). Năm 1977, Nga Sơn và Hà Trung nhập thành huyện Trung Sơn; năm 1982 tách lại như cũ — cổng thông tin xã Nga Thắng ghi rõ cả hai xã Nga Thắng và Nga Văn cùng trải qua lần thay đổi này.

Ngày 01/12/2019, theo Nghị quyết 786/NQ-UBTVQH14, hai xã Nga Lĩnh và Nga Nhân nhập thành xã Nga Phượng. Sáu năm sau, từ 01/7/2025, Nga Phượng cùng Nga Văn, Nga Thạch, Nga Thắng hợp thành xã Nga Thắng mới.

Nhiều tên thôn hiện nay vẫn mang tên làng xưa: Hậu Trạch, Thanh Lãng (Nga Thạch cũ), Vân Hoàn (Nga Lĩnh, sau là Nga Phượng). Tra nhanh tên xã cũ ở trang Tra cứu địa danh.

Làng khoa bảng Thạch Giản – Hậu Trạch

Làng Thạch Giản (nay là thôn Hậu Trạch), xã Nga Thạch cũ, là đất khoa bảng nổi tiếng của Nga Sơn. Theo báo Sức khỏe & Đời sống, riêng thời Lê Trung hưng, họ Mai ở làng Hậu Trạch đã có 31 người đỗ đạt. Hai gương mặt tiêu biểu:

• Mai Thế Chuẩn (1703 – 1761) — Tiến sĩ khoa Tân Hợi 1731, làm quan thời Lê Trung hưng;
• Mai Anh Tuấn (1815 – 1851) — đỗ Đình nguyên Thám hoa khoa Quý Mão 1843 triều Nguyễn, nổi tiếng cương trực. Theo Sức khỏe & Đời sống, ông sinh ở thôn Hoàng Cầu (Hà Nội), nguyên quán làng Thạch Giản, và là cháu bốn đời của Tiến sĩ Mai Thế Chuẩn.

Đền thờ Thám hoa Mai Anh Tuấn ở Nga Thạch được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1991 (Sức khỏe & Đời sống, 2010). Cũng thuộc Nga Thạch cũ là thôn Thanh Lãng — quê của rượu Thanh Lãng, một trong những loại rượu Nga Sơn được Báo Thanh Hóa nhắc tới (xem Rượu Nga Sơn).

Vân Hoàn — chùa Vân Lỗi và quê hương Hữu Loan

Làng Vân Hoàn thuộc xã Nga Lĩnh cũ (sau là Nga Phượng, nay là xã Nga Thắng). Theo bài "Khám phá nét độc đáo nhóm bia đá chùa Vân Lỗi" của Báo Thanh Hóa (2021):

• Chùa Vân Lỗi xưa có tên Sùng Nghiêm Linh Tự, dựng khoảng thế kỷ XIV ở sườn nam núi Vân Lỗi;
• chùa còn 5 tấm bia đá, trong đó có bia thời Trần năm 1372 do danh sĩ Phạm Sư Mạnh soạn và bia khắc thơ của chúa Trịnh Tráng (năm 1650);
• nhóm bia đá chùa Vân Lỗi được công nhận di tích cấp tỉnh năm 2007;
• tháng 5/1950, Đại hội Đảng bộ huyện Nga Sơn lần thứ 3 họp tại chùa.

Vân Hoàn cũng là quê nhà thơ Hữu Loan (1916 – 2010), tác giả bài thơ "Màu tím hoa sim". Wikipedia tiếng Việt, ở mục nhân vật nổi bật của xã Nga Thắng, cũng ghi ông quê thôn Vân Hoàn.

Kinh tế – đời sống

Theo Báo Thanh Hóa (8/2025), Đảng bộ xã Nga Thắng có 51 tổ chức cơ sở đảng với 1.503 đảng viên; bài báo nhắc tới Nga Thắng là nơi thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên của huyện Nga Sơn. Một số kết quả giai đoạn 2020 – 2025 bài báo nêu:

Nông nghiệp chuyển mạnh sang cây trồng giá trị cao: dưa vàng, dưa vân lưới, khoai tây, ớt xuất khẩu, 2 ha rau theo VietGAP, cùng các mô hình lúa – cá, lúa – tôm. Trước sáp nhập, mức đạt tiêu chí nông thôn mới nâng cao của bốn xã chênh lệch: Nga Văn và Nga Thắng 13/19 tiêu chí, Nga Thạch 11/19, Nga Phượng 9/19 (có 1 thôn đạt chuẩn kiểu mẫu).

Nhiệm kỳ 2025 – 2030, xã đặt 24 chỉ tiêu, hoàn thành quy hoạch chung xã trong năm 2026 và phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao vào năm 2030.

Xem thêm: Mai Anh Tuấn · Mai Thế Chuẩn · Hữu Loan · Chùa Vân Lỗi · Xã Ba Đình · Bản đồ 6 xã mới

Nguồn tham khảo

• Báo Chính phủ — Toàn văn Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 sắp xếp các ĐVHC cấp xã của tỉnh Thanh Hóa năm 2025 (20/6/2025)
• HĐND tỉnh Thanh Hóa — Nghị quyết 646/NQ-HĐND về đề án sắp xếp ĐVHC cấp xã (25/4/2025)
• HĐND tỉnh Thanh Hóa — Nghị quyết 648/NQ-HĐND về tên gọi các ĐVHC cấp xã mới (28/4/2025)
• Báo Chính phủ — Thanh Hóa: Chi tiết phương án sắp xếp, dự kiến tên gọi, nơi đặt trụ sở ĐVHC cấp xã mới (22/4/2025)
• Tuổi Trẻ — Tên gọi, địa chỉ trụ sở mới của 166 xã, phường tỉnh Thanh Hóa từ 1-7-2025 (25/6/2025)
• Cổng TTĐT xã Nga Thắng — Tổng quan xã Nga Thắng (26/11/2017)
• Cổng TTĐT xã Nga Thắng — Tổng quan xã Nga Văn (26/11/2017)
• Báo Thanh Hóa — Khám phá nét độc đáo nhóm bia đá chùa Vân Lỗi (22/11/2021)
• Sức khỏe & Đời sống — Danh nhân Tam khôi - Thám hoa Mai Anh Tuấn (22/3/2010)
• Báo Thanh Hóa — Xây dựng Nga Thắng phát triển nhanh, bền vững, trở thành xã NTM nâng cao vào năm 2030 (15/8/2025)
• Wikipedia — Nga Thắng (danh sách thôn, nhân vật)