Manh chiếu cói từng là sản vật tiến vua của Nga Sơn. Ngày nay, cây cói ấy vẫn nuôi sống vùng đất bãi bồi, nhưng đã khoác một diện mạo mới: từ chiếc chiếu truyền thống, người Nga Sơn làm ra cả trăm mặt hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu đi nhiều nước, và trở thành huyện dẫn đầu Thanh Hóa về sản phẩm OCOP.

Về lịch sử nghề: Nghề chiếu cói Nga Sơn — "Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng"

Vùng cói và những làng nghề

Nga Sơn là vùng đất bồi ven biển, nước lợ — điều kiện lý tưởng cho cây cói nhỏ sợi, dai bền. Theo thống kê, toàn vùng có khoảng 5 làng nghề cói cùng hơn chục làng có nghề cói truyền thống, tập trung ở các xã ven biển (tên gọi trước sáp nhập: Nga Tân, Nga Thủy, Nga Tiến, Nga Thái, Nga Liên…) — nay thuộc các xã mới Tân Tiến, Nga Sơn, Hồ Vương, Nga An.

Từ chiếc chiếu đến hàng mỹ nghệ

Trải qua hơn 150 năm, người Nga Sơn đã biến manh chiếu mộc thành những sản phẩm tinh xảo. Bên cạnh chiếu cải hoa truyền thống, các cơ sở trong vùng làm ra thảm cói trải sàn, thảm lót ô tô, giỏ, túi xách, hộp đựng đồ, dép đi trong nhà, lọ hoa, đồ trang trí… — những mặt hàng thủ công mỹ nghệ mang hoa văn riêng.

Sản phẩm cói mỹ nghệ Nga Sơn đã theo các đơn hàng xuất khẩu đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Úc, Hoa Kỳ và nhiều nước châu Âu (trong đó có Cộng hòa Séc). Một điển hình là thương hiệu cói Ngân Khương — cơ sở do một người con Nga Sơn trở về quê gây dựng từ năm 2018, đưa nhiều sản phẩm cói đạt chuẩn OCOP và tìm được thị trường xuất khẩu trực tiếp.

Dẫn đầu tỉnh về OCOP

Nhờ đa dạng hóa sản phẩm, Nga Sơn nhiều năm là địa phương dẫn đầu Thanh Hóa về số sản phẩm OCOP (Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm"), với hàng chục sản phẩm được xếp hạng từ 3 sao trở lên — phần lớn là hàng cói mỹ nghệ, bên cạnh rượu truyền thống, rau củ quả sạch và các nông sản khác.

Cây cói, vì thế, không chỉ là ký ức "chiếu Nga Sơn" trong câu ca, mà còn là sinh kế bền vững đưa tên đất Nga Sơn ra thị trường thế giới — vẫn trên chính những bãi bồi mà cha ông đã lấn biển mở ra.