Mai Thế Chuẩn (1703 – khoảng 1761) là người làng Thạch Giản (tên cổ: Hậu Trạch), xã Nga Thạch — nay thuộc xã Nga Thắng mới. Ông thuộc dòng họ Mai Thế, cự tộc của đất Nga Sơn, dòng họ tự nhận là hậu duệ của Mai An Tiêm trong truyền thuyết.

Người "khai khoa" cho đất Hậu Trạch

Là con trưởng của ông Mai Thế Trung và bà Hoàng Thị Đệ, Mai Thế Chuẩn đỗ Tiến sĩ khoa Tân Hợi, niên hiệu Vĩnh Khánh (1731) thời Lê Trung hưng. Ông là người "khai khoa" — mở đầu truyền thống đỗ đại khoa — cho làng Thạch Giản, và là một trong những tiến sĩ nho học hiếm hoi của cả huyện Nga Sơn thời phong kiến.

Từ Quốc Tử Giám đến trấn ải Lạng Sơn

Làm quan triều Lê, ông thăng đến chức Hữu Thị lang, kiêm Tế tửu Quốc Tử Giám — người đứng đầu trường quốc học, tương đương hiệu trưởng trường đại học duy nhất của quốc gia thời đó — và được phong tước Hương Lĩnh bá.

Không chỉ là văn thần, ông từng được cử làm Trấn thủ Lạng Sơn, có công phát triển thương mại vùng biên và xây dựng công trình phòng thủ nơi cửa ngõ phía Bắc. Sau khi mất, ông được truy phong tước hầu — Hương Lĩnh hầu.

Dòng họ khoa bảng – võ công

Từ Mai Thế Chuẩn, truyền thống học hành và công nghiệp của họ Mai Thạch Giản nối dài nhiều thế hệ. Theo tư liệu dòng họ, con trai ông là Mai Thế Uông cũng đỗ đại khoa và làm võ tướng, được ban tước Lữ Xuyên hầu; các đời trước và sau còn có bốn người được phong tước quận công thời Lê.

Nổi bật nhất, hơn một thế kỷ sau, hậu duệ trực hệ của ông là Mai Anh Tuấn đỗ Đình nguyên Thám hoa khoa 1843 — vị Thám hoa đầu tiên của triều Nguyễn — đưa Thạch Giản thành làng khoa bảng tiêu biểu của xứ Thanh.

Một làng nhỏ ven sông đất Nga Sơn mà có người đứng đầu Quốc Tử Giám, có Thám hoa khai khoa triều Nguyễn — đó là di sản mà Mai Thế Chuẩn đã gieo mầm từ khoa thi năm Tân Hợi 1731.