Trần Kim Tuyến (1925–1995) sinh tại giáo xứ Điền Hộ, xã Nga Điền — vùng đất ven sông Càn ở đông bắc Nga Sơn. Ông là một trong những nhân vật đặc biệt nhất mà đất Nga Sơn góp vào lịch sử hiện đại Việt Nam: người đứng đầu cơ quan mật vụ của chế độ Ngô Đình Diệm.

Từ chủng viện đến Phủ Tổng thống

Xuất thân trong một gia đình Công giáo, thuở nhỏ ông học trường dòng ở Thanh Hóa, năm 1943 ra Hà Nội học chủng viện một thời gian rồi chuyển sang học Luật và Y — chưa học xong y khoa thì bị động viên vào trường quân y, nên danh xưng "bác sĩ Tuyến" quen thuộc sau này thực ra chưa từng gắn với một ngày hành nghề y.

Năm 1954, ông di cư vào Nam, trở thành người thân tín của Ngô Đình Nhu. Từ 1955 đến 1963, ông làm Giám đốc Sở Nghiên cứu Chính trị – Xã hội Phủ Tổng thống — tên gọi kín đáo của cơ quan tình báo, mật vụ trung ương thời Đệ nhất Cộng hòa. Ở đỉnh cao, quyền lực của "bác sĩ Tuyến" được coi là chỉ sau anh em Diệm – Nhu.

Người tuyển Phạm Xuân Ẩn — và được Phạm Xuân Ẩn cứu

Lịch sử để lại một vòng xoay đầy kịch tính: chính Trần Kim Tuyến là người từng tuyển dụng và nâng đỡ Phạm Xuân Ẩn — nhà báo tài danh mà mãi sau này người ta mới biết là tình báo viên chiến lược của Hà Nội.

Sau đảo chính 1963, ông thất sủng, nhiều lần bị giam giữ dưới các chính quyền kế tiếp. Trưa 30/4/1975, khi Sài Gòn đã hỗn loạn, chính Phạm Xuân Ẩn lái xe đưa ông đến điểm hẹn và giúp ông lên một trong những chuyến trực thăng di tản cuối cùng — khoảnh khắc được nhắc lại trong nhiều sách báo như một trong những giai thoại nổi tiếng nhất của ngày kết thúc chiến tranh.

Ông sống lưu vong và qua đời tại Anh năm 1995.

Dù đứng ở phía nào của lịch sử, cuộc đời đầy thăng trầm của Trần Kim Tuyến — từ cậu học trò trường dòng Điền Hộ đến nhân vật quyền lực rồi lưu vong — vẫn là một lát cắt đáng ghi lại về những người con Nga Sơn trong thế kỷ XX đầy biến động.